Portret Józefa Mickiewicza

Na pochodzącym z 1929 roku portrecie przedstawiającym siedzącego starca uwieczniony został Józef Mickiewicz – najmłodszy syn Adama Mickiewicza i Celiny z Szymanowskich. Józef niemal nie znał swoich rodziców, którzy zmarli, gdy był jeszcze dzieckiem. Dzieciństwo spędził pod opieką opiekunów, przemieszczając się między Warszawą a Paryżem. W młodości przejawiał talent muzyczny; jego pasją była gra na fortepianie. Mimo to, po ukończeniu studiów chemicznych, podjął pracę jako urzędnik w Zarządzie Głównym Towarzystwa Dobroczynności w Paryżu, poświęcając się działalności społecznej.

Portret ukazuje starszego mężczyznę o zmęczonej twarzy, której koloryt niemal stapia się z marynarką utrzymaną w gamie popielatych szarości, przełamanych żółtawymi plamami płaskiego światła. Ujęcie to pozostaje w wyraźnym kontraście z romantycznym patosem kojarzonym z nazwiskiem Mickiewiczów, obecnym również w licznych portretach ojca Józefa. Przedstawiony jawi się tu jako model skromny — człowiek do bólu zwyczajny. Jego głęboko osadzone, niebieskoszare oczy, stanowiące jedyny wyraźniejszy akcent ożywiający kompozycję, sprawiają wrażenie zamyślonych, jakby nieobecnych.

Poprzez zawężoną paletę popielatych szarości, rozmytych sien i umbr Gottlieb kreśli wizerunek człowieka, który, zrywając więzi rodzinne, obrał własną drogę — drogę cichej misji pomagania innym. O sztuce portretowej artysty pisał jego biograf, André Salmon: „Przede wszystkim jako malarz portretów psychologicznych Gottlieb już od samego początku znalazł się w gronie młodych mistrzów — przedstawicieli polskiej szkoły, która powstała niespodziewanie i niezależnie od znanych wzorców. Sprawa ta dotyczy bowiem nie tylko duchowej osobowości artysty, lecz także — ośmielę się powiedzieć — przyszłości samej Polski”.