Modlący się Żydzi

Tytuł obrazu Leopolda Gottlieba, powstałego na krótko przed jego śmiercią, jedynie pozornie nawiązuje do dzieła jego brata Maurycego Żydzi modlący się w synagodze podczas święta Jom Kipur, namalowanego ponad pół wieku wcześniej i traktowanego jako swoiste epitafium przedwcześnie zmarłego artysty. Leopold musiał wielokrotnie mierzyć się z porównaniami do słynnego brata, który na trwałe wszedł do kanonu sztuki żydowskiej. Biografowie Leopolda podkreślają, że podobne oczekiwania formułowali również przyjaciele Maurycego z krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdy młodszy z braci zdecydował się pójść w jego ślady i rozpoczął tam studia.

Leopold nie dał się jednak „zaprząc w rydwany epigoństwa”. Choć twórczość obu braci łączy tematyka żydowska, zasadniczo różnią ją zarówno rozwiązania formalne, jak i duchowy klimat przedstawień. Maurycy stworzył rozbudowaną, wielowątkową kompozycję, nasyconą odniesieniami kulturowymi, historycznymi i osobistymi. Praca Leopolda natomiast stanowi syntetyczne ujęcie sceny pobożnego zanurzenia w modlitwie. Trzy postaci, ukazane kaskadowo, zostały przedstawione w ciemnym, pozbawionym sprzętów wnętrzu. Otulające je tałesy nadają scenie dynamikę dzięki drgającym plamom białego światła rozgrywającym się na ich powierzchni.

Anonimowa grupa mężczyzn tworzy intymną, wyciszoną scenę, która — poprzez monochromatyczną gamę szarości, miejscami przełamaną umbrami — z jednej strony przywołuje charakterystyczną dla kultury żydowskiej wytrwałość w studiowaniu Prawa, z drugiej zaś odsłania naturalną potrzebę chwili wytchnienia, niezbędnej, by po krótkim odpoczynku móc ponownie zanurzyć się w Piśmie.