Portret Adolfa Baslera

Krakowianin Adolphe Basler był ważnym aktorem artystycznej sieci Montparnassu, splecionej przede wszystkim z twórców przybyłych z Europy Wschodniej. Jako marszand, historyk sztuki, krytyk artystyczny i kolekcjoner należał do centralnych postaci paryskiego życia artystycznego początku XX wieku, o czym świadczą liczne jego portrety wykonane m.in. przez Amadea Modiglianiego oraz Moïse Kislinga. Jego charakterystyczną, znaną także z fotografii przysadzistą sylwetkę, okrągłą twarz otoczoną ciemnymi puklami włosów oraz czarny wąsik uwiecznił również Leopold Gottlieb; obraz ten pokazano m.in. w 1913 roku na paryskim Salonie Jesiennym.

Portret Gottlieba pozostaje w interesującym dialogu z powstałym rok wcześniej wizerunkiem Baslera autorstwa Romana Kramsztyka. Na obu obrazach mężczyzna przedstawiony jest w swobodnej pozie siedzącej na fotelu: lewa ręka spoczywa nisko (u Kramsztyka na kolanach, u Gottlieba na poręczy fotela), natomiast prawa, zgięta ku górze, delikatnie ujmuje klapę marynarki. Można przypuszczać, że obaj artyści uchwycili ulubioną pozę marszanda, równie prawdopodobna jest jednak wzajemna inspiracja.

Niewątpliwie portret Gottlieba, dzięki jasnej, pastelowej kolorystyce zdominowanej przez szaro-niebieską marynarkę Baslera, a także poprzez kontrastowe zestawienie elementów tła – zielono-turkusowej tkaniny z fragmentami w odcieniach rozbielonej czerwieni – sprawia wrażenie znacznie lżejszego w wyrazie niż portret Kramsztyka, utrzymany w ograniczonej gamie bordowego fotela i brunatnej marynarki. W ujęciu Gottlieba Basler jawi się jako postać wyrafinowana i zrelaksowana, a jego twarz, zwykle o mocnych rysach, nabiera tu łagodności, łącząc skupienie z wewnętrznym rozluźnieniem. Artysta wykazał w tym portrecie swój kunszt kolorystyczny oraz umiejętność operowania wielością odcieni w obrębie niemal monochromatycznych płaszczyzn obrazu. Portret ten stanowi również ważne świadectwo krzyżowania się dróg artystów i ludzi kultury, które nierzadko prowadziły z Krakowa, by w Paryżu przeciąć się ponownie.

Małgorzata Stolarska-Fronia